شیراز

هوالله الربی
" شیراز شهر رازها"

شهر شیراز مرکز استان فارس ، یکی از کلان شهرهای ایران و یکی از مهمترین شهرهای توریستی ایران است. ارتفاع این شهر از سطح دریا حدود 1500 متر بوده و در دامنه های رشته کوه های زاگرس قرار گرفته است. فاصله شیراز تا تهران حدود 919 کیلومتر می باشد. شیراز از شمال به مرودشت و اردکان و از غرب به کازرون و از جنوب به فراشبند ، فیروزآباد ، جهرم و فسا – از شرق به استهبان ، تبریز و ارسنجان محدود است. مساحت آن 891/178 کیلومتر مربع است. از شمال به کوه های بمو، سبز پوشان ، چهل مقام ، باباکوهی و از غرب به دراک محدود بوده است.
جمعیت طی آخرین سرشماری:
بالغ بر 1455073 نفر بوده که ششمین شهر پرجمعیت ایران بعد از تهران ، مشهد ، اصفهان ، تبریز و کرج است.
نام های قدیم شیراز:
- در افسانه ها آمده است که شیراز فرزند تهمورث شهر شیراز را تأسیس کرد و این نام برآمده از نام اوست.
- نام این دیار " شهر راز" بوده که به اختصار شیراز خوانده شده است.
- بنا به نوشته کتاب " صورالاقالیم" به دلیل وجود دام های بسیار در دشت شیراز ، آنجا را " شیرساز" نامیده اند.
- در گذشته ، شیراز را شیدراز به معنای شیب بلند می خوانده اند ( دارای شیب زیاد و طولانی است). هم اکنون هم به محل های پایین شیراز ، شی بازار یا شیب بازار می گویند.
- خشتیوراز

القاب شیراز:
- دارالملک
- دارالعلم
- ملک سلیمان( مشهورترین)

اولین اشاره به نام شیراز:
اولین اشاره به نام شیراز ، روی لوح های گلی ایلامی به سال 2000 سال پیش از میلاد باز می گردد که در ژوئن 1970 در هنگام کندن زمین برای ساخت کوره آجرپزی در گوشه جنوب غربی شهر یافت شده است. لوح های نوشته شده در ایلام قدیم به شهری به نام " تیرازیس" اشاره دارد( تیراسیس یا یا سیراسیس) . این اسم از نام سیراجیس در فارسی قدیم گرفته شده است که بر اثر تغییر منظم صداها در زبان فارسی مدرن به شیراز تغییر نام داده است. نام شیراز بر روی سفال های پیدا شده از ویرانه های دوره ساسانی در سده دوم پیش از میلاد نیز رؤیت شده است. در کاوش های باستان شناسی در تخت جمشید به سرپرستی جورج کامرون در سال 1314 خورشیدی به پیدایش خشت نوشته های ایلامی انجامید که روی چند فقره از آنها به قلعه ای به نام " تیرازیس" یا " شیرازیس" اشاره شده است. همچنین مهرهایی مربوط به اواخر ساسانی و اوایل اسلام در محل قصر ابونصر یافت شده است که حاوی نام شیراز می باشند. طبق تاریخ ایران سکونت دائمی در شیراز شاید به دوران ساسانی برسد اما اولین اشاره های معتبر به اوایل دوران اسلامی بر می گردد.
شهری با نام نزدیک به نام شیراز پیش از اسلام در محل یا نزدیک شهر وجود داشته است که نام خود را به شهر فعلی شیراز داده است.
آثاری ایلامی شامل یک 3 پایه برنزی مربوط به هزاره دوم پیش از میلاد در جنوب شرقی شیراز یافت شده است. همچنین در تعدادی از لوح های مکشوفه در پارسه ( تخت جمشید) به کارگاه های مهمی در تی/ شی – را – ایز ( تیرازیس یا شیرازیس) اشاره می کند که همان شیراز امروزی است.
لیمبرت، شهبازی و آرتور آربری هر 3 فهرستی از نشانه های متعددی از سکونت دائم در دشت شیراز در دوران پیش از اسلام را ذکر کرده اند مانند نگاره های سنگی مربوط به اوایل ساسانی ، اشارات مربوط به دو آتشکده ( هرمزد- کارنیان) و قلعه ای باستانی به نام شاه موبد و آثار کشف شده در قلعه ساسانی در محل فعلی قصر ابونصر.
نام شیراز همراه بخش اردشیرخوره دوره ساسانی به مرکزیت فیروزآباد ذکر شده است و شیراز جزئی از آن بوده است. اردشیرخوره یکی از پنج بخشی بوده است که استان فارس ساسانیان را تشکیل می داده است. این اطلاعات در مهرهای ساسانی و اوایل دوران اسلامی کشف شده در محل قصر ابونصر در شرق محل کنونی شیراز به دست آمده است.
باستان شناسان موزه متروپولتین نیویورک با توجه به نتایج حفاری های خود در محل قصر ابونصر ، این استحکامات و روستاهای اطراف را به عنوان محل شیراز پیش از اسلام پیشنهاد می کنند . آنها گفته های بلخی در سده 12 را نقل می کنند که می گوید: در محلی که شیراز کنونی وجود دارد منطقه ای بوده است با چند قلعه در میان دشتی باز.
طبق روایتی دیگر در محل شیراز شهری به نام فارس بوده است که برگرفته از نام فارس پسر ماسورپسرشم پسر نوح می باشد.
شیراز در دوران بنی امیه به محل فعلی منتقل می شود و به بهای نابودی اصطخر- پایتخت فارس- رونق می گیرد. این شهر در دوران صفاریان ، بوییان و زندیان پایتخت ایران بوده است.
سوغات شیراز:
آبلیمو، آبغوره ، مسقطی ، خاتم ، قالی ، نمد ، چرم ، گلیم ، گبه ، ترشی ، انار ، انجیر ، حصیر ، حنا ، زعفران ، منبت ، معرق ، جاجیم ، سفال ، قلم زنی ، آویشن شیرازی ، گیوه شیرازی ، عرقیات ، نان شیری ، نان یوخه 
انواع غذاهای شیراز:
شکرپلو- آش انار – قورمه به – دوپیازه- یخنی نخود – پلو رب – کلم پلو – بادام سوخته – آش ماست – یخنی عدسی کلم – آش دوغ
دین مردم شیراز:
دین اکثر مردم شیراز اسلام می باشد. هرچند بیشتر یهودیان شیراز در طی 50 سال دوم سده 20 به اسرائیل و آمریکا مهاجرت کرده اند. این شهر پذیرای اقلیتی 6000 تن از یهودیان می باشد. به دلیل فعالیت های تبلیغاتی مسیحی در قرون 19 و 20 میلادی گروه های کوچکی از مسیحیان فرقه پروتستان مانند انگلیکن و پرسبی ترین در شیراز زندگی می کنند.
اقوام کلانشهر شیراز:
- فارس 4/90 %
- ترک 6/4% 
- لر 6/3%
- بلوچ 7/0 %
- کرد 4/0 % 
- عرب 4/0 % 


مکان های گردشگری:
1- آرامگاه سعدی یا سعدیه = 
آرامگاه یکی از بزرگترین شاعران قرن 7 ( ابومحمد شیخ مشرف الدین بن مصلح الدین سعدی شیرازی ) است که در شمال شرقی شیراز در انتهای خیابان بوستان و در مجاورت باغ دلگشا واقع شده است.
2- آرامگاه محمد شوریده شیرازی=
محمد شوریده شیرازی شاعر نابینای روشن دل در سال 1247 هجری قمری پای به جهان گذاشت و در 7 سالگی در اثر بیماری آبله چشمانش را از دست داد. مدفن شوریده مقابل آرامگاه سعدی است.
3- آرامگاه شاهچراغ= 
آرامگاهی در شیراز که بنا به اعتقاد شیعیان احمد بن موسی کاظم ، پسر ارشد امام موسی کاظم و محمد بن موسی ، برادران امام رضا در آن به خاک سپرده شده است. او در راه پیوستن به برادر خود به سوی خراسان سفر نمود و حدود 400 سال زمان لازم بود تا توسط حکمرانان سلغری شیراز شناسایی شد.
4- آرامگاه عبدا... بن خفیف( شیخ کبیر)
5- آرامگاه شاه داعی ا...
6- آرامگاه سیبویه
7- آرامگاه باباکوهی
8- آرامگاه وصاف
9- آرامگاه آبش خاتون
10- آرامگاه مرتاض علی
11- آرامگاه مادر نادرشاه
12- آرامگاه خواجوی کرمانی( کمال الدین ابوالعطا محمود بن علی بن محمود)
13- حافظیه=
حافظیه آرامگاه شاعر برجسته ایرانی ، حافظ شیرازی ( خواجه شمس الدین محمد شیرازی) است. آرامگاه حافظ در شمال شهر شیراز پایین تر از دروازه قرآن در یکی از قبرستان های معروف شیراز به نام خاک مصلی قرار دارد. حافظ شیرازی در شعری پیش بینی کرده است که مرقدش پس از او زیارتگاه خواهد شد: 
بر سر تربت ما چون گذری، همت خواه           که زیارتگه رندان جهان خواهد بود
نخستین بنای آرامگاه حافظ به دستور میرزا ابوالقاسم گورکانی حکمران فارس در سال 865 قمری ساخته شد. بخش جنوبی آرامگاه نماد دنیای مادی و ظواهر فریبنده آن است. با نزدیک شدن به آرامگاه ، انسان از بند هواهای نفسانی آزاد شده و بالا رفتن از ایوان به منزله معراج عرفانی و سیر و سلوک در دنیای ملکوت است. به تدریج آرامگاه که نماد خورشید است نمایان می شود و پایین آمدن از ایوان نماد تعظیم در برابر خورشید درخشان است . ایوان از 2 ردیف پلکان تشکیل شده که هر ردیف شامل 9 پله است . در ادبیات فارسی 9 عدد آسمان ها بوده است. 
بخش شمالی آرامگاه نماد دنیای ملکوت است. چون در این قسمت به آرامگاه می رسیم که نماد دستیابی به حقایق و رمز و راز های دنیا است. این بخش شامل 8 درب ورودی و خروجی است . آرامگاه هم از 8 ستون سنگی تشکیل یافته . عدد 8 نماد سده هشتم ( سده ای که حافظ در آن می زیسته) و 8 درب بهشت است.
نماد بیرونی گنبد آرامگاه نماد آسمان بوده و به شکل درویشان ترک است. گنبد از درون با رنگ های مختلف عرفانی آراسته شده است. ( آبی فیرزه ای نماد بهشت – سیاه و سفید نماد شب و روز – قهوه ای سوخته نماد خاک) 
بناهای تاریخی گردشگری:
1- دروازه قرآن=
دروازه قرآن در نزدیکی تنگ الله اکبر و در میان کوه های باباکوهی و چهل مقام واقع شده است. این طاق در زمان حکومت عضدالدوله دیلمی در فارس ساخته شد و قرآنی نیز در آن جای داده شد تا مسافرین به برکت عبور از زیر آن سفر را به سلامت به پایان برسانند ( در نزدیکی میدان قرآن تقاطع بلوار هفت تنان و ربانی شیرازی)
2- عمارت کلاه فرنگی( آرامگاه وکیل)=
این عمارت در میان باغ زیبایی بنا شده است. در زمان حکومت زندیه ، این عمارت باشکوه محل پذیرایی مهمانان خارجی بوده است. بنا به وصیت کریم خان ، جسد وی را در شاه نشین شرقی عمارت دفن کردند و آن را آرامگاه وکیل نامیدند. این عمارت به صورت 8 ضلعی است.
3- تکیه هفت تنان=
تکیه یکی دیگر از بناهای کریم خان زند می باشد. باغی است که در شمال آرامگاه حافظ در دامنه کوه تخت ضرابی ( کوه چهل مقام) قرار گرفته و علت نامگذاری آن ، وجود هفت قبر از 7 عاف در این باغ است که کریم خان زند روی هر کدام ، سنگ بزرگ بدون کتیبه ای نصب کرده است. در این بنا تالاری است که سقف آن بر دو ستون بزرگ استوار گردیده است.
4- ارگ کریم خان زند=
در مرکز شهر شیراز قرار دارد. این ارگ در دوره سلطنت سلسله زندیه ساخته شده است و بعد از اینکه کریم خان زند شیراز را به عنوان پایتخت و مکان زندگی خود انتخاب کرد به ارگ کریمخان معروف شد.
5- عمارت شاپوری=
در اواخر قاجاریه و اوایل پهلوی ساخته شده است. ورود به داخل عمارت تنها برای کسانی امکان پذیر است که می خواهند از رستوران استفاده کنند.
6- حمام وکیل=
حمام وکیل با 11 هزار مترمربع مساحت ، 8660 متر زیر بنا ، 120 متر طول و 80 متر عرض  در سال 1187 هجری قمری توسط کریمخان زند در محله درب شاهزاده خیابان طالقانی ساخته شده است. ورودی حمام کوچک بوده و با شیبی ملایم به هشتی ورودی که پایین تر از سطح زمین قرار دارد می رسد.
7- گهواره دید
8- چاه قلعه بندر(فهندژ)
9- قصر ابونصر
10- آب انبارهای وکیل
11- عمارت دیوانخانه
12- عمارت باغ نشاط
13- تخت ضرابی 
14- تکیه چهل تنان 
15- خانه نصیرالملوک
16- عمارت باغ ایلخانی
17- خانه زینت الملوک
18- چاه مرتاض علی= 
این بنا در شمال شهر شیراز و در کوه هفت تن واقع شده است. در پیرامون چاه یک عمارت چند اتاقه وجود دارد که برای عبادت عارفان در نظر گرفته شده است. عمق این چاه 3 متر می باشد و دو آب انبار در اطراف آن به چشم می خورد. چاه داخل ساختمان تازه بازسازی شده است و یک سردر نسبتاً قدیمی دارد. زیر آن فرش ماشینی " بسم الله الرحمن الرحیم " قرار دارد.
خود چاه یک غار طبیعی است با شیب خیلی تند که در حال حاضر برایش پله ساخته اند و از طناب هایی که به دیوارهای اطراف نصب شده هم می توان برای پایین رفتن کمک گرفت. تقریباً 15 پله تند رو به پایین و بعد یک راهرو مسطح رو به جلو. انتهای آن راهرو مسطح فضای نه چندان بزرگی هست به ارتفاع 180-150 سانتی متر که وسط آن یک سنگ یاد بود نصب است . روی سنگ نقش یک شمع کشیده اند. در درون شعله نوشته شده است: " یا هو! ای تو را با هر دلی راز دگر" و بالای تنه شمع نوشته شده است: " حضرت مرتاضعلی شاه در قرن دوم هجری در این مکان به وصال معشوق رسید" و زیر این نوشته غزلی از حافظ است .
باستان شناسان می گویند این چاه و ساختمان های آن از زمان پیش از اسلام به جا مانده است و گویا در آن زمان محل عبادت زرتشتیان بوده که بعد از اسلام محرابی به آن اضافه شده است و در گذر زمان این مکان به عبادتگاه عرفا و مرتاضان تبدیل شده است. یکی از مرتاضان ، مرتاض علی بوده که سال های زیادی در این مکان به عبادت خدا مشغول بوده . گویند بعد از مرگ ، پیکر او را داخل چاه خاک کرده اند و علت نامگذاری این مکان آرامگاه او درون چاه می باشد. اما گروهی می گویند این مکان قدمگاه حضرت علی "ع" بوده است و به آن چاه مرتضی علی "ع" می گویند.
19- نارنجستان قوام=
به باغ قوام مشهور است. بین سال های 1257 تا 1267 هجری شمسی مقارن با حکومت ناصرالدین شاه قاجار و به دستور علی محمد خان ( قوام الملک دوم) و پسرش محمدرضا خان( قوام الملک سوم) در شیراز ساخته شد. در قسمت شرقی انتهای خیابان لطفعلی خان زند واقع است.
باغ ها=
1- باغ جهان نما( کلاه فرنگی)
2- باغ عفیف آباد( گلشن)= 
در مغرب شیرازو در جنوب خیابان قصرالدشت ، انتهای خیابان عفیف آباد واقع است. مساحت آن حدود 127 هزار مربع می باشد. این باغ در دوره صفویه مقرّ پادشاهان وقت بوده است. میرزا علی محمد خان قوام الملک دوم این بنا را با 17 هزار متر مربع زیربنا احداث نمود و قنات " لیمک" را که در 15 کیلومتری باغ و در محل قصر قمشه بود برای مشروب نمودن باغ خریداری کرد. هم اکنون در اختیار ارتش است که یکی از بزرگترین موزه های سلاح خاورمیانه در آن وجود دارد. 
3- باغ ارم شیراز=
ارم نام باغی بهشت گونه بوده که شداد پسر عماد ( پادشاه عربستان) به منظور رقابت با بهشت ساخته بود. این باغ به دلیل تنوع گل و گیاه از نقاط مختلف دنیا به نمایشگاه گل و گیاه معروف است.
4- باغ دلگشا=
در شمال شرقی شیراز و در نزدیکی آرامگاه سعدی واقع شده است. آبی که از چشمه قنات آرامگاه سعدی جاری است این باغ را آبیاری می کند. این باغ پوشیده با درخت نارنج است . عمارتی از زمان قاجاریه در میان این باغ دیده می شود. قدمت آن به دوره ساسانیان می رسد.
5- باغ طاووسیه
6- باغ ملی
7- باغ تخت
8- باغ جنت
9- باغ نظر ( موزه زندیه)

بازارها=
1- بازار وکیل:
این بازار به زمان دوره  زندیه بر می گردد. این بازار در محله درب شاهزاده جنب مسجد وکیل واقع شده که به فرمان کریم خان زند در سال 1193-1172 ه ق ساخته شد و اکنون در مرکز شهر شیراز ( شرق میدان شهدا) قرار گرفته است.
2- بازار مسگرها
3- بازار حاجی ها
4- سرای مشیر
5- بازار شاهچراغ
6- بازار بزرگ
7- ساختمان ستار

مساجد=
1- مسجد جامع عتیق( مسجد جمعه، جامع ، آدینه):
از کهن ترین مساجد شیراز است که در شرق شاهچراغ قرار دارد. این مسجد دو ایوانی در سال 281 ه ق به دستور عمرو لیث صفاری ساخته شد. دارای چندین حجره و شبستان و 6 درب ورودی و خروجی می باشد.
2- مسجد وکیل شیراز:
از آثار مشهور دوره کریمخان زند است. این مسجد در حد فاصل موزه پارس و بازار وکیل واقع شده است. عرض وسیع مسجد در شبستان جنوبی آن 48 ستون سنگی یکپارچه با حجاری های مارپیچ وجود دارد.
3- مسجد نصیرالملک:
در محله گود عربان و جنوب خیابان لطفعلی خان زند واقع گردیده است. میرزا حسینعلی ملقب به نصیرالملک از بزرگان دوره قاجاریه مسجد را بنا گذاشت. (1293 تا 1305 ه ق )
4- مسجد عتیق شیراز:
شواهد باستان شناسی نشان می دهد که بنای این مسجد بر روی عبادتگاه قدیمی قرار گرفته است.
5- مسجد مشیر
6- مسجد نو( اتابکی)
7- مسجد نارنج:

گردشگاه ها ، چشمه ها و رودخانه ها=
کوه بمو، کوه دراک ، پارک آزادی ، فلکه ساعت ، کوهپایه ، پارک قلعه بندر ، آبشار کوه مره سرخی ، چشمه جوشک ، دریاچه مهارلو ، سبزپوشان ، پیر بناب ، گردشگاه چاه مسگی ، گردشگاه هفت برم ، گردشگاه آتشکده ، دریاچه پریشان ، چشمه رچی ، چشمه خارگان 
رودخانه خشک ، رودخانه کر ، رودخانه شش پیر ، رودخانه قره آغاج ، رودخانه هله ، رودخانه دالکی ، رودخانه موندمند ، رودخانه سرخون

امامزاده ها=
- شاهچراغ
- امامزاده علی بن حمزه
- امامزاده ابراهیم
- امامزاده بی بی دختران 
- امامزاده سید علاء الدین 
- امامزاده سید میر محمد بن موسی کاظم
- امامزاده سید تاج الدین غریب

گردآورنده: خدیجه رزاقی  
درپناه حق
یا علی


تعداد بازدیدکنندگان:1776
تاریخ بارگذاری:1394/10/14

کلمات کلیدی

35